Inloggen

De Schrijverstafel

Wie veel ziet kan veel vertellen. Dat geldt ook voor ons werk. Met onze schrijverstafel gaan we echter een stap verder. Wat wij zien en ontwikkelen in de praktijk schrijven we ook op. Maar dat doen we niet zonder er eerst de literatuur op na te slaan. Het doel van onze bijdragen aan de schrijverstafel is enerzijds reflectie en verdieping bieden en anderzijds inspirerende ideeën en praktijkvoorbeelden aanreiken.


Wilt u zelf een bijdrage leveren aan kennisverspreiding via onze schrijverstafel? Neem dan contact op met ons. U kunt vrij uit onze bijdragen citeren zolang u zich houdt aan het auteursrecht en de richtlijnen van de APA. Het is echter niet toegestaan zonder toestemming bijdragen te kopiëren of in scholing en training te gebruiken.

Subscribe to this list via RSS Bekijken artikelen getagged praktijk

Tijdens een recente masterclass 'Onderwijsleerprocessen' verzuchtte een van de deelnemers spontaan: 'Hoe komt het toch dat het onderwijs zo weinig aansluit bij wat onderzoek over leren laat zien? In plaats van te luisteren naar de uitkomsten van onderzoek doen we het tegenovergestelde.' Inderdaad, tot welk gedrag leidt de resultaatgerichte aanpak? Worden om 'snel' resultaat te boeken niet bijna behaviouristische aanpakken gehanteerd; input en output? Alleen al de naamgeving van bijvoorbeeld het Directe Instructiemodel spreekt wat dat betreft boekdelen.

Effect op korte termijn
Nu is er voor scholen die zwakke leerresultaten boeken niets mis mee om gebruik te maken van het Directe Instructiemodel. In bepaalde situaties heeft het zich ook als effectief bewezen. Maar wat weinig mensen zich realiseren is dat deze modellen een eenzijdige visie op leren presenteren. Het zijn modellen die de rol van de leraar erg centraal stellen met als gevolg dat het de inbreng van de leerlingen in het leerproces sterk reduceert.

Instructiegerichte aanpakken als het model voor DI zorgen op korte termijn wel voor resultaat, maar wat de meeste leraren  zich niet realiseren is dat niet alleen de rol van de leerling ingeperkt, maar dat ook het handelingsrepertoire van de leraar ingeperkt wordt.

Van resultaat naar proces
Een resultaatgerichte aanpak is immers niet gericht op het versterken van de leervaardigheden van de leerlingen, het leerproces, maar is gericht op het boeken van resultaten, het product. En met resultaten, boek je in onze door meet- en regelsystemen beheerste onderwijscultuur ook het snelst succes. Scoor je voldoende, dan ben je immers buiten beeld van de inspectie en de pers. Maar juist wanneer de basis voldoende is, is het tijd de aandacht voor het resultaat te verleggen naar de kwaliteit van het leerproces. In die zin is het terecht dat de onderwijsinspectie hier in het onderwijsverslag 2011/2012 de vinger bij legt.

Resultaten en zinvol leren
De laatste jaren zijn veel onderzoeken verschenen die ons leren wat beter en minder goed werkt in het onderwijs. Publicaties van Marzano (2008, 2011), Hattie (2009, 2012), Van der Grift (2010) en Van Tartwijk (2011) tonen aan dat leraren die zich richten op het leerproces veel grotere effecten realiseren dan leraren die voor leraargecentreerde aanpakken kiezen.

...
©Bert Kalkman
Hits: 2422
Waardeer dit blogartikel:

Posted door op in Grote meesters

Kalkman, B. & Buck, P. (2007, 2012). Het oog van de meester. Sliedrecht: Edu-Sign.

'Leren met inzicht en begrip is een mensenrecht', is een uitspraak van de Duitse pedagogoog en natuurkundige Martin Wagenschein. Als vriend van de Nederlandse wiskundige Hans Freudenthal was hij in de vijftiger jaren op bezoek in Nederland. Helaas is zijn werk in Nederland relatief onbekend gebleven. Wagenschein was de bescheidenheid zelf en was liever bezig zijn ideeën om te zetten in inspirerende praktijken dan zichzelf te promoten. Peter Buck, emeritus hoogleraar uit Heidelberg en Bert Kalkman weten zich al jaren verwant met de pedagogische gedachten van Wagenschein. Daarom ter kennismaking deze bijdrage over een pedagoog die altijd leraar gebleven is.

Download Het oog van de meester

 

©Bert Kalkman & Peter Buck
Hits: 2524
Waardeer dit blogartikel:

Leerdagboeken vergroten betrokkenheid op het leerproces (1)

Het werken in leerdagboeken vergroot de collectieve en individuele betrokkenheid van leerlingen bij het leerproces. Dat is één van de uitkomsten van een onderzoek naar de waardering van leraren en leerlingen voor het leerdagboek als educatieve tool binnen exemplarische leeromgevingen. Het onderzoek naar de waardering van leerdagboeken is uitgevoerd door Pieter Dirk Blom in het kader van zijn masterthesis onderwijskunde aan de Universiteit Utrecht. Lees in dit artikel een samenvatting van de belangrijkste bevindingen van het onderzoek.

Vastleggen van het geleerde

Leerdagboeken worden in exemplarische leeromgevingen gebruikt als persoonlijk verzameldocument voor leerlingen om tijdens het leerproces een variatie aan zaken vast te leggen. Hierbij valt te denken aan het ordenen van gedachten, het
opschrijven van meningen, het maken van samenvattingen, het beantwoorden van kijkvragen, het schrijven van gedichten en verhalen en het maken van ontwerptekeningen en creatieve tekeningen.

Het vastleggen van het geleerde is voor het leerproces van groot belang. Simons (1999) noemt de aandacht voor het vastleggen van het geleerde zelfs een kwaliteitscriteria van een krachtige leeromgeving. In de literatuur wordt de persoonlijke en actieve verwerking van de leerstof breed onderkent (Lodewijks, 1993; Simons, 1999; Van der Maas, 2010).

Waardering voor het leerdagboek

Om welke redenen waarderen leraren het leerdagboek voor het leerproces van leerlingen? Deze vraag stond centraal tijdens de kwalitatieve interviews met vier leraren van een middelgrote expertschool voor exemplarisch onderwijs. Deze leraren bestrijken de groepen 3 tot en met 8 van het primair onderwijs.

...
©P.D. Blom
Hits: 2875
Waardeer dit blogartikel:

Posted door op in Algemeen

School of Senses

Stel: je hebt ooit lesgegeven, volgt de opleiding 'Master of Architecture' en ben behept met fascinaties voor licht, ruimtelijke ervaring en onderwijsvernieuwing. Als je dan leest: 'Onderwijs moet, waar mogelijk, niet beginnen in methodeboeken, maar met het waarnemen van verschijnselen', weet je ineens waar je op af wilt studeren.

Stel je een gebouw voor waarin de mogelijkheden om te leren, te ervaren, tot inzichten te komen voortdurend worden gestimuleerd. Een gebouw waarin leerlingen betrokken zijn, enthousiast en gemotiveerd. Een gebouw waarin de zintuigen worden aangesproken en waarin licht, materiaal en ruimte een grote rol speelt. Waarin ruimte is voor muziek en theater maar ook voor concentratie en stilte. Een gebouw waarin de natuur aanwezig is, waar water is en de ervaring van seizoenen. Een gebouw waarin de traditionele klaslokalen uit elkaar gewandeld zijn en getransformeerd tot verschillende laboratoria waartussen 'useless space' is, om te verwerken, elkaar te ontmoeten, te exposeren of voor functies die je niet van te voren had kunnen bedenken, maar die nooit kunnen in 'de school' omdat de ruimte beperkt en ook bepaald is.

Building

Stel je een gebouw voor waarin plekken zijn waar de leeromgeving in contact staat het publieke domein, bijvoorbeeld door expositieruimte en gedeeld ruimtegebruik. Een gebouw verankerd in- en interactief met historische stad en de buurt. Waarin ruimte is voor experiment. Kortom, een gebouw waarin de rijkdom van de wereld om ons heen weerklank vindt. Een gebouw van contrasten.

...
©Eef-Jan Boon
Hits: 2101
Waardeer dit blogartikel:

Educatie is de passie van Edu-Sign. Onze kennis over onderwijs dat werkt, hoe leraren meer uit hun onderwijs kunnen halen en  leerlingen met plezier met inhouden aan de slag gaan, zetten we direct om in educatieve producten. Dat doen we samen met vakmensen, leraren, leerlingen en uitgevers. Voor uitgeverij Groen Educatief en Driestar Educatief ontwikkelt Edu-Sign de methode Venster op Nederland

Venster op Nederland, brengt geschiedenis tot leven. Zo is recent de nieuwe methode voor geschiedenis aan leraren uit het primair onderwijs gepresenteerd. In deze bijdrage geven we een kijkje achter de schermen van de ontwikkeling en vertellen we over praktijkervaringen met het testmateriaal.

Geschiedenis moet leven! Het gaat immers over jezelf, je ouders, je opa en oma en de geschiedenis van ons land. Kinderen enthousiasmeren voor geschiedenis betekent hen als het ware in de wereld van toen brengen. De mensen, de gebeurtenissen, gebouwen, boeken, schilderijen etc. moeten tot leven komen. Wanneer je dit wilt, moet je leraren goed educatief materiaal in handen geven waarmee ze dit ook kunnen realiseren.

Met dit in het achterhoofd gaan historici en educatieve ontwikkelaars aan tafel. Heel intensief wordt een periode uit de geschiedenis geanalyseerd op inhoud en voor het onderwijs bruikbare gebeurtenissen. Daarna wordt een educatief raamwerk gemaakt voor een compleet hoofdstuk. Stap voor stap wordt dit educatieve raamwerk uitgewerkt. Omdat wij geschiedenis tot leven willen brengen, start tegelijkertijd met de uitwerking de speurtocht naar authentiek materiaal.
Er worden contacten gelegd met musea, universiteiten, archeologen, historici, archivarissen en fotografen. Veel van deze mensen zijn vaak blij verrast dat ze benaderd worden en hun kennis met ons kunnen delen. Zo komen we regelmatig aan uniek materiaal, dat in geen enkele andere methode voorkomt. Tijdens het ontwerpen houdt de historicus nauwkeurig de betrouwbaarheid in de gaten. Maar er is ook een schrijver aan het werk. Deze schrijft informatieve teksten, vertelschetsen en complete verhalen. Redacteuren begeleiden het hele proces, illustratoren maken prachtige illustraties en vormgevers geven uiteindelijk het hele product de mooie en onderscheidende look die Venster op Nederland nu heeft!

Maar voor het product er is, wordt er eerst getest. Al het materiaal is praktijkproef en wordt minstens in twee groepen getest. Zonder de medewerking van enthousiaste scholen en leraren zou dit niet gaan.

...
©B. Kalkman
Hits: 2400
Waardeer dit blogartikel:
0

Posted door op in Basisonderwijs

In een eerdere blog is aandacht besteed aan het project werken met Reken- en Taalmorgens. Nu vertelt Jacobien Deelen, bouwcoördinator groep 5-8 uit de praktijk hoe het project verlopen is.

Door Jacobien Deelen

Al zo’n vijf jaar zijn wij op de Rehobothschool bezig om ons te professionaliseren in het vormgeven van exemplarisch onderwijs op onze school. Exemplarisch onderwijs heeft ons veel gebracht! Het bracht ons en de kinderen diepgang, rust en verwondering. We kregen tijd en rust om stil te staan bij de dingen die er toe doen.

Langzaam maar zeker begonnen de verschillen tussen de exempels en de ‘gewone’ reken- en taallessen groter te worden. Steeds meer vroegen we ons af: hoe kunnen we de verworvenheden van exemplarisch onderwijs ook toepassen tijdens de reken- en taallessen? Zo ontstond het idee te gaan werken met reken- en taalmorgens. Eén morgen staat zo compleet in het teken van rekenen of taal en dat geeft ons de tijd om een onderwerp goed uit de werken en kansen de exemplarische manier van werken vorm te geven. Januari 2012 zijn we gestart met een proeftraject rondom taal- en rekenmorgens. We hebben vooraf goede begeleiding gekregen om het traject vorm te geven. We hebben het als heel waardevol ervaren om juist ook met elkaar na te denken over onze visie op exemplarisch onderwijs en hoe we die graag vertaald zouden zien tijdens de reken- en taalmorgens. Zo hadden we helder wanneer we het proeftraject als geslaagd zouden beschouwen en wanneer we het zouden moeten bijstellen.

We zijn gestart met rekenmorgens op de maandag en donderdag, en taalmorgens op de dinsdag en vrijdag. Iedere taalmorgen kent ook een zogenaamd rekenkwartiertje en iedere rekenmorgen een taalkwartiertje. De woensdag is een gewone lesdag. Tijdens het traject liepen we er tegenaan dat we als leerkrachten allemaal een andere beginsituatie hadden. Sommigen van ons werkten al lang met exemplarisch onderwijs, anderen waren nog maar kort bezig. Ook de ervaring in een bepaalde leergroep telt mee als je rekenen en taal op een heel andere manier moet gaan indelen in het rooster. Ook hadden we te maken met verschillende stijlen: de één gaat liefst gelijk van start en stelt later bij; een ander wilde graag eerst alles duidelijk hebben. Het visiedocument en de daaruit voortvloeiende checklist met aandachtspunten heeft ons geholpen om hier bovenuit te stijgen en met elkaar te praten over wat we écht wilden bereiken met de reken- en taalmorgens.

Verder zijn daarbij de scholingsmomenten en de momenten tijdens de bouwvergaderingen belangrijk geweest omdat we dan onze knelpunten en mooie momenten konden delen met elkaar en elkaar daarbij vervolgens verder konden helpen. Het was juist ook op die momenten fijn om input te krijgen van ouders en leerlingen. Ouders konden reageren via een invulformulier op de website of de leerkrachten mailen. Bert Kalkman is een dagdeel hier op school geweest om in gesprek te gaan met de kinderen uit groep 6, 7 en 8, waarbij hij hen op kindniveau de punten uit onze checklist voorlegde. We hebben ervaren dat de input van kinderen ons een duwtje in de rug gaf, ons verder hielp en van dingen bewust maakte waar we ons nog niet bewust van waren.

Samengevat gaven de kinderen ons terug dat ze nu meer tijd krijgen om zich de lesstof eigen te maken. Er is meer tijd en ruimte om elkaar te helpen (‘Wie anderen onderwijst, onderwijst zichzelf’). Dit traject heeft ons als bovenbouwteam niet alleen nieuwe mogelijkheden en ervaringen gebracht rondom exemplarisch onderwijs. Het heeft ons meer na leren denken over hoe onze kinderen leren, en wat wij belangrijk vinden om ze mee te geven. Wie je ook bent als leerkracht, op dit punt vinden we elkaar en kunnen we elkaar en onze kinderen naar een hoger plan tillen.

U bent geïnteresseerd geraakt en wilt meer weten over betekenisvol uw onderwijs organiseren? Neem dan contact met ons op.

©Jacobien Deelen
Hits: 2453
Waardeer dit blogartikel:
0

Posted door op in Onderwijsontwikkeling

In de Edu-Sign Studio wordt momenteel voortvarend gewerkt aan de ontwikkeling en oplevering van Venster op Nederland, een nieuwe leerlijn geschiedenis voor het christelijk basisonderwijs. Deze leerlijn ontwikkelt Edu-Sign Studio in opdracht van uitgeverij Jongbloed (Heerenveen) en kenniscentrum Driestar Educatief (Gouda).
Het deel voor groep 6 ligt op de tekentafel, de eerste contouren voor groep 7 zijn geschetst. Van de vijf hoofdstukken voor groep 6 zijn de hoofdstukken over de prehistorie (‘Laat de stenen het maar vertellen’) en de Romeinen (‘Leven langs de Limes’) grotendeels afgerond. Of leerlingen nu als archeologen vondsten uit de prehistorie onderzoeken en interpreteren of dat ze plaatsen en wegen lokaliseren op een oude Romeinse wegenkaart, het onderscheidende concept van Venster op Nederland krijgt handen en voeten in de klassenpraktijk.
Behalve hoofdstukken over de prehistorie en de Romeinen zullen voor groep 6 onderwerpen als Willibrord en de komst van het christendom, de Middeleeuwse stad en de graventijd worden uitgewerkt. Momenteel wordt op twee scholen het hoofdstuk over de graventijd – met Floris V en Karel V als hoofdpersonen – getest. Omdat het onderwijs kwalitatief en praktijkproef lesmateriaal vraagt én verdient ontwikkelt Edu-Sign Studio alle producten in nauwe samenwerking met het onderwijswerkveld.

Hits: 2910
Waardeer dit blogartikel:

Vakinhouden die persoonlijk betekenis krijgen voor leerlingen? Menig leraar heeft de moed al opgegeven. Inderdaad, leerlingen hebben snel door wanneer ze slechts toeschouwers zijn. Dan gebeurt er wat leerlingen zeiden: ‘Dan heb je Engelse woordjes geleerd, en daar sta je dan wanneer je Engels moet spreken. Dan kun je het niet omdat je alleen maar woordjes geleerd hebt.’ Lesgeven is de kunst van het verbinden; leerlingen uitnodigen deel te nemen aan de professionele wereld van de leraar en zijn vak. Dat betekent leerlingen voordoen hoe het vak werkt, laten zien hoe er binnen een vak gedacht wordt. Dat lukt niet in de rol van instructeur, dan geef je informatie. Het lukt alleen vanuit het aloude principe meester – gezel, waar ‘de meester’ laat zien dat vakmanschap nog altijd meesterschap is. Soms gaat dat heel eenvoudig. Een leraar aardrijkskunde die al tien jaar aanloopt tegen de demotivatie van zijn leerlingen bij het leren van de verschillende typen havens in Europa, draait zijn programma helemaal om. In plaats van uit te leggen waar de havens liggen en wat voor type havens het zijn, krijgen de leerlingen een lege kaart van Europa met de vraag de positie voor 8 havens te bepalen. De argumentatie moet gebaseerd zijn op geografische en economische motieven. Twintig minuten lang zijn de leerlingen intensief aan het werk. Er wordt stevig gedebatteerd over de argumenten voor en tegen. Na verloop van tijd inventariseert de leraar op welke plaats de leerlingen hun havens gepositioneerd hebben. Na alle argumenten gewisseld te hebben komt uiteindelijk een actuele kaart met de havens van Europa tevoorschijn. Aan de leerlingen de vraag de eigen havenposities te vergelijken met die op de kaart. Zo was het uur voorbij voor de leerlingen er erg in hadden. 'Tja’, zei er een. ‘Die havens zitten nu wel in m’n hoofd. En die haven van Antwerpen, zou ik vandaag toch ergens anders aanleggen. Misschien iets samen doen met Terneuzen of zo.’ De leraar keek tevreden. Hij had het begrepen: Leren vanuit de echte vragen motiveert leerlingen. En hijzelf? Hij voelde zich veel meer vakman dan voorheen. De aanpak van meer aan minder leren, van dialogiserend onderwijzen had hem te pakken.

Hits: 3191
Waardeer dit blogartikel:
Posted door op in Pedagogisch denken en doen

Kalkman, B. (2011). Over opbrengsten gesproken. In Artificium special, Over opbrengsten gesproken!? (pp.14-29). Gouda: Driestar Educatief.

Samenvatting

Spreken over opbrengsten is 'hot'. Het is echter een eenzijdige en cijfermatige benadering van de pedagogische werkelijkheid. Daar komt bij dat sprake is van een grote mate van inconsistentie in begripshantering, ook door OC&W i.c. de inspectie van het onderwijs. Leerresultaten en opbrengsten worden willekeurig gebruikt en slechts economisch ingevuld. Dat leidt tot economisering van het pedagogisch domein, waardoor leraar zijn met hart ziel in de knel komt. Daarom stelt Bert voor het begrip opbrengsten te herdefiniëren, en de oorspronkelijke betekenis nieuw leven in te blazen. Opbrengst verwijst namelijk naar iets naar boven brengen of de oogst, de opbrengst van het land. En voor beide is inspanning nodig, maar anders en rijker dan de economische benadering die nu in Nederland de scholen beheerst.

Download hele artikel

©Bert Kalkman
Hits: 2927
Waardeer dit blogartikel:
Posted door op in Leren met inzicht en begrip

Kalkman, B. (2011). Leren. In P. Schalk (red.), Een leven lang leren. Heerenveen: Groen.

Samenvatting

Op verzoek van de RMU, een belangenorganisatie voor werknemers, werkgevers en zelfstandigen leverde Bert Kalkman het hoofdartikel voor de publicatie een Leven lang leren. Het doel van dit artikel is op toegankelijke wijze duidelijk te maken wat leren eigenlijk is. Het uitgangspunt van de bijdrage is dat leren voor iedereen uniek is en dat de wijze waarop mensen leren alles  te maken heeft met persoonlijke gaven en vermogens. Omdat leren uniek is, is het ook heel persoonlijk en hebben mensen veelal een eigen voorkeurstijl. Of mensen tot leren komen heeft alles te maken met het gegeven dat leren een emotioneel proces is. Je bent er zelf hele persoon bij betrokken. Daarbij zijn persoonlijke ervaringen met leren van invloed op de motivatie. Het artikel wordt afgesloten door leren niet in eerste instantie in te zetten in het kader van economisch gewin, maar vanuit de Joods christelijke traditie leren te benaderen vanuit de idee dat de levensweg de leerweg is.

Download hele artikel

©B. Kalkman
Hits: 2438
Waardeer dit blogartikel: