Inloggen

De Schrijverstafel

Wie veel ziet kan veel vertellen. Dat geldt ook voor ons werk. Met onze schrijverstafel gaan we echter een stap verder. Wat wij zien en ontwikkelen in de praktijk schrijven we ook op. Maar dat doen we niet zonder er eerst de literatuur op na te slaan. Het doel van onze bijdragen aan de schrijverstafel is enerzijds reflectie en verdieping bieden en anderzijds inspirerende ideeën en praktijkvoorbeelden aanreiken.


Wilt u zelf een bijdrage leveren aan kennisverspreiding via onze schrijverstafel? Neem dan contact op met ons. U kunt vrij uit onze bijdragen citeren zolang u zich houdt aan het auteursrecht en de richtlijnen van de APA. Het is echter niet toegestaan zonder toestemming bijdragen te kopiëren of in scholing en training te gebruiken.

Subscribe to this list via RSS Bekijken artikelen getagged leerresultaten

Posted door op in Algemeen

 'Brede vorming maakt onderwijs mooier en completer.' Met deze stelling van onderwijsadviseur Alex de Bruijn (RD 24-01) zal niemand het oneens zijn. In zijn handreikingen voor een 'mooier en completer onderwijs' geef hij een aantal waardevolle suggesties. Toch komt het mij voor dat hij een essentieel aspect voor 'brede vorming' en 'mooier en completer onderwijs' laat liggen. Of op zijn minst onderbelicht laat. In een bijzin geeft De Bruijn aan dat actieve betrokkenheid voorwaarde is voor het aanleren van vaardigheden. Om die actieve betrokkenheid te realiseren 'moeten ze moeten als het ware de les de les in worden gezogen. Dat kan bijvoorbeeld door betekenisvol thematisch (zaakvak)onderwijs te bieden', zo schrijft hij. Hier lijkt hij impliciet te wijzen op de waarde van de inhoud van het onderwijs. In mijn optiek zou juist de vormende waarde door de inhouden in het onderwijs expliciet voorop moeten staan. Niet in het minst in het christelijk onderwijs.

Vorm verbonden aan inhoud

Over een precieze omschrijving van 'vorming' is veel te zeggen. In ieder geval gaat het bij vorming primair om een proces waarbij de lerende zich leert te verhouden tot zichzelf, anderen, het andere en (in het christelijk onderwijs wel in de eerste plaats) de Ander. Dit proces richt zich op het hebben van inzicht en doorzicht in datgene wat zich in de ons omringende werkelijkheid aan ons voordoet.

In dit proces is er alle ruimte voor het aanleren van cognitieve kennis en vaardigheden en het ontwikkelen van kwaliteiten (de drie dimensies die De Bruijn noemt). Maar deze staan niet op zichtzelf. Bij vormingsaspecten van leren zijn vorm (didactiek) en inhoud 'innig' verbonden (Hoogland, 2005). En juist de relatie tussen vorm en inhoud laat De Bruijn liggen. Het inleiden in betekenissen en inwijden in geheimen (Ter Horst, 2002) maakt onderwijs 'mooi en compleet'.

Spreekwoorden

...
©P.D. Blom
Hits: 1773
Waardeer dit blogartikel:
0

Tijdens een recente masterclass 'Onderwijsleerprocessen' verzuchtte een van de deelnemers spontaan: 'Hoe komt het toch dat het onderwijs zo weinig aansluit bij wat onderzoek over leren laat zien? In plaats van te luisteren naar de uitkomsten van onderzoek doen we het tegenovergestelde.' Inderdaad, tot welk gedrag leidt de resultaatgerichte aanpak? Worden om 'snel' resultaat te boeken niet bijna behaviouristische aanpakken gehanteerd; input en output? Alleen al de naamgeving van bijvoorbeeld het Directe Instructiemodel spreekt wat dat betreft boekdelen.

Effect op korte termijn
Nu is er voor scholen die zwakke leerresultaten boeken niets mis mee om gebruik te maken van het Directe Instructiemodel. In bepaalde situaties heeft het zich ook als effectief bewezen. Maar wat weinig mensen zich realiseren is dat deze modellen een eenzijdige visie op leren presenteren. Het zijn modellen die de rol van de leraar erg centraal stellen met als gevolg dat het de inbreng van de leerlingen in het leerproces sterk reduceert.

Instructiegerichte aanpakken als het model voor DI zorgen op korte termijn wel voor resultaat, maar wat de meeste leraren  zich niet realiseren is dat niet alleen de rol van de leerling ingeperkt, maar dat ook het handelingsrepertoire van de leraar ingeperkt wordt.

Van resultaat naar proces
Een resultaatgerichte aanpak is immers niet gericht op het versterken van de leervaardigheden van de leerlingen, het leerproces, maar is gericht op het boeken van resultaten, het product. En met resultaten, boek je in onze door meet- en regelsystemen beheerste onderwijscultuur ook het snelst succes. Scoor je voldoende, dan ben je immers buiten beeld van de inspectie en de pers. Maar juist wanneer de basis voldoende is, is het tijd de aandacht voor het resultaat te verleggen naar de kwaliteit van het leerproces. In die zin is het terecht dat de onderwijsinspectie hier in het onderwijsverslag 2011/2012 de vinger bij legt.

Resultaten en zinvol leren
De laatste jaren zijn veel onderzoeken verschenen die ons leren wat beter en minder goed werkt in het onderwijs. Publicaties van Marzano (2008, 2011), Hattie (2009, 2012), Van der Grift (2010) en Van Tartwijk (2011) tonen aan dat leraren die zich richten op het leerproces veel grotere effecten realiseren dan leraren die voor leraargecentreerde aanpakken kiezen.

...
©Bert Kalkman
Hits: 2477
Waardeer dit blogartikel:

Leerdagboeken vergroten betrokkenheid op het leerproces (1)

Het werken in leerdagboeken vergroot de collectieve en individuele betrokkenheid van leerlingen bij het leerproces. Dat is één van de uitkomsten van een onderzoek naar de waardering van leraren en leerlingen voor het leerdagboek als educatieve tool binnen exemplarische leeromgevingen. Het onderzoek naar de waardering van leerdagboeken is uitgevoerd door Pieter Dirk Blom in het kader van zijn masterthesis onderwijskunde aan de Universiteit Utrecht. Lees in dit artikel een samenvatting van de belangrijkste bevindingen van het onderzoek.

Vastleggen van het geleerde

Leerdagboeken worden in exemplarische leeromgevingen gebruikt als persoonlijk verzameldocument voor leerlingen om tijdens het leerproces een variatie aan zaken vast te leggen. Hierbij valt te denken aan het ordenen van gedachten, het
opschrijven van meningen, het maken van samenvattingen, het beantwoorden van kijkvragen, het schrijven van gedichten en verhalen en het maken van ontwerptekeningen en creatieve tekeningen.

Het vastleggen van het geleerde is voor het leerproces van groot belang. Simons (1999) noemt de aandacht voor het vastleggen van het geleerde zelfs een kwaliteitscriteria van een krachtige leeromgeving. In de literatuur wordt de persoonlijke en actieve verwerking van de leerstof breed onderkent (Lodewijks, 1993; Simons, 1999; Van der Maas, 2010).

Waardering voor het leerdagboek

Om welke redenen waarderen leraren het leerdagboek voor het leerproces van leerlingen? Deze vraag stond centraal tijdens de kwalitatieve interviews met vier leraren van een middelgrote expertschool voor exemplarisch onderwijs. Deze leraren bestrijken de groepen 3 tot en met 8 van het primair onderwijs.

...
©P.D. Blom
Hits: 2976
Waardeer dit blogartikel:

Posted door op in Basisonderwijs

In een eerdere blog is aandacht besteed aan het project werken met Reken- en Taalmorgens. Nu vertelt Jacobien Deelen, bouwcoördinator groep 5-8 uit de praktijk hoe het project verlopen is.

Door Jacobien Deelen

Al zo’n vijf jaar zijn wij op de Rehobothschool bezig om ons te professionaliseren in het vormgeven van exemplarisch onderwijs op onze school. Exemplarisch onderwijs heeft ons veel gebracht! Het bracht ons en de kinderen diepgang, rust en verwondering. We kregen tijd en rust om stil te staan bij de dingen die er toe doen.

Langzaam maar zeker begonnen de verschillen tussen de exempels en de ‘gewone’ reken- en taallessen groter te worden. Steeds meer vroegen we ons af: hoe kunnen we de verworvenheden van exemplarisch onderwijs ook toepassen tijdens de reken- en taallessen? Zo ontstond het idee te gaan werken met reken- en taalmorgens. Eén morgen staat zo compleet in het teken van rekenen of taal en dat geeft ons de tijd om een onderwerp goed uit de werken en kansen de exemplarische manier van werken vorm te geven. Januari 2012 zijn we gestart met een proeftraject rondom taal- en rekenmorgens. We hebben vooraf goede begeleiding gekregen om het traject vorm te geven. We hebben het als heel waardevol ervaren om juist ook met elkaar na te denken over onze visie op exemplarisch onderwijs en hoe we die graag vertaald zouden zien tijdens de reken- en taalmorgens. Zo hadden we helder wanneer we het proeftraject als geslaagd zouden beschouwen en wanneer we het zouden moeten bijstellen.

We zijn gestart met rekenmorgens op de maandag en donderdag, en taalmorgens op de dinsdag en vrijdag. Iedere taalmorgen kent ook een zogenaamd rekenkwartiertje en iedere rekenmorgen een taalkwartiertje. De woensdag is een gewone lesdag. Tijdens het traject liepen we er tegenaan dat we als leerkrachten allemaal een andere beginsituatie hadden. Sommigen van ons werkten al lang met exemplarisch onderwijs, anderen waren nog maar kort bezig. Ook de ervaring in een bepaalde leergroep telt mee als je rekenen en taal op een heel andere manier moet gaan indelen in het rooster. Ook hadden we te maken met verschillende stijlen: de één gaat liefst gelijk van start en stelt later bij; een ander wilde graag eerst alles duidelijk hebben. Het visiedocument en de daaruit voortvloeiende checklist met aandachtspunten heeft ons geholpen om hier bovenuit te stijgen en met elkaar te praten over wat we écht wilden bereiken met de reken- en taalmorgens.

Verder zijn daarbij de scholingsmomenten en de momenten tijdens de bouwvergaderingen belangrijk geweest omdat we dan onze knelpunten en mooie momenten konden delen met elkaar en elkaar daarbij vervolgens verder konden helpen. Het was juist ook op die momenten fijn om input te krijgen van ouders en leerlingen. Ouders konden reageren via een invulformulier op de website of de leerkrachten mailen. Bert Kalkman is een dagdeel hier op school geweest om in gesprek te gaan met de kinderen uit groep 6, 7 en 8, waarbij hij hen op kindniveau de punten uit onze checklist voorlegde. We hebben ervaren dat de input van kinderen ons een duwtje in de rug gaf, ons verder hielp en van dingen bewust maakte waar we ons nog niet bewust van waren.

Samengevat gaven de kinderen ons terug dat ze nu meer tijd krijgen om zich de lesstof eigen te maken. Er is meer tijd en ruimte om elkaar te helpen (‘Wie anderen onderwijst, onderwijst zichzelf’). Dit traject heeft ons als bovenbouwteam niet alleen nieuwe mogelijkheden en ervaringen gebracht rondom exemplarisch onderwijs. Het heeft ons meer na leren denken over hoe onze kinderen leren, en wat wij belangrijk vinden om ze mee te geven. Wie je ook bent als leerkracht, op dit punt vinden we elkaar en kunnen we elkaar en onze kinderen naar een hoger plan tillen.

U bent geïnteresseerd geraakt en wilt meer weten over betekenisvol uw onderwijs organiseren? Neem dan contact met ons op.

©Jacobien Deelen
Hits: 2503
Waardeer dit blogartikel:
0

Posted door op in Onderwijsontwikkeling

In de Edu-Sign Studio wordt momenteel voortvarend gewerkt aan de ontwikkeling en oplevering van Venster op Nederland, een nieuwe leerlijn geschiedenis voor het christelijk basisonderwijs. Deze leerlijn ontwikkelt Edu-Sign Studio in opdracht van uitgeverij Jongbloed (Heerenveen) en kenniscentrum Driestar Educatief (Gouda).
Het deel voor groep 6 ligt op de tekentafel, de eerste contouren voor groep 7 zijn geschetst. Van de vijf hoofdstukken voor groep 6 zijn de hoofdstukken over de prehistorie (‘Laat de stenen het maar vertellen’) en de Romeinen (‘Leven langs de Limes’) grotendeels afgerond. Of leerlingen nu als archeologen vondsten uit de prehistorie onderzoeken en interpreteren of dat ze plaatsen en wegen lokaliseren op een oude Romeinse wegenkaart, het onderscheidende concept van Venster op Nederland krijgt handen en voeten in de klassenpraktijk.
Behalve hoofdstukken over de prehistorie en de Romeinen zullen voor groep 6 onderwerpen als Willibrord en de komst van het christendom, de Middeleeuwse stad en de graventijd worden uitgewerkt. Momenteel wordt op twee scholen het hoofdstuk over de graventijd – met Floris V en Karel V als hoofdpersonen – getest. Omdat het onderwijs kwalitatief en praktijkproef lesmateriaal vraagt én verdient ontwikkelt Edu-Sign Studio alle producten in nauwe samenwerking met het onderwijswerkveld.

Hits: 2957
Waardeer dit blogartikel:

Vakinhouden die persoonlijk betekenis krijgen voor leerlingen? Menig leraar heeft de moed al opgegeven. Inderdaad, leerlingen hebben snel door wanneer ze slechts toeschouwers zijn. Dan gebeurt er wat leerlingen zeiden: ‘Dan heb je Engelse woordjes geleerd, en daar sta je dan wanneer je Engels moet spreken. Dan kun je het niet omdat je alleen maar woordjes geleerd hebt.’ Lesgeven is de kunst van het verbinden; leerlingen uitnodigen deel te nemen aan de professionele wereld van de leraar en zijn vak. Dat betekent leerlingen voordoen hoe het vak werkt, laten zien hoe er binnen een vak gedacht wordt. Dat lukt niet in de rol van instructeur, dan geef je informatie. Het lukt alleen vanuit het aloude principe meester – gezel, waar ‘de meester’ laat zien dat vakmanschap nog altijd meesterschap is. Soms gaat dat heel eenvoudig. Een leraar aardrijkskunde die al tien jaar aanloopt tegen de demotivatie van zijn leerlingen bij het leren van de verschillende typen havens in Europa, draait zijn programma helemaal om. In plaats van uit te leggen waar de havens liggen en wat voor type havens het zijn, krijgen de leerlingen een lege kaart van Europa met de vraag de positie voor 8 havens te bepalen. De argumentatie moet gebaseerd zijn op geografische en economische motieven. Twintig minuten lang zijn de leerlingen intensief aan het werk. Er wordt stevig gedebatteerd over de argumenten voor en tegen. Na verloop van tijd inventariseert de leraar op welke plaats de leerlingen hun havens gepositioneerd hebben. Na alle argumenten gewisseld te hebben komt uiteindelijk een actuele kaart met de havens van Europa tevoorschijn. Aan de leerlingen de vraag de eigen havenposities te vergelijken met die op de kaart. Zo was het uur voorbij voor de leerlingen er erg in hadden. 'Tja’, zei er een. ‘Die havens zitten nu wel in m’n hoofd. En die haven van Antwerpen, zou ik vandaag toch ergens anders aanleggen. Misschien iets samen doen met Terneuzen of zo.’ De leraar keek tevreden. Hij had het begrepen: Leren vanuit de echte vragen motiveert leerlingen. En hijzelf? Hij voelde zich veel meer vakman dan voorheen. De aanpak van meer aan minder leren, van dialogiserend onderwijzen had hem te pakken.

Hits: 3252
Waardeer dit blogartikel:

Posted door op in Basisonderwijs

 Op een van onze samenwerkingscholen draait vanaf januari 2012 een interessant project. Werken in grote betekenisvolle gehelen is het motto. De school wil af van versnippering en fragmentering van lesinhouden. Er gaat zoveel tijd verloren met leswisselen, boeken pakken, instructie geven enzovoorts. En wat te denken van de kinderen die iets langzamer op gang komen of meer degenen die meer zorg en aandacht nodig hebben. Als de lessen na 45-50 minuten voorbij zijn, is lang niet iedereen klaar en heeft lang niet iedereen de zorg en aandacht gehad die wenselijk is. Dat hebben we dus anders aangepakt vanaf januari. Reken- en taalmorgens heet ons project. Het voordeel? Dat is wat we momenteel onderzoeken. Observeren in de klas, leerlingen interviewen en de eerste resultaten? Leerlingen willen niet meer terug naar vroeger. 'We hebben nu tenminste tijd om ons werk af te maken. Je kunt ook veel beter samenwerken dan vroeger en de juf heeft alle tijd om je te helpen. En wat dacht u? Nu zijn we tenminste 's middags ook van rekenen en taal af. Daar werken we ook al met één vak per middag.' Lekker overzichtelijk toch als leraar en als kind. Waarom moeilijk doen als het ook anders kan? Gaat alles goed? Natuurlijk niet. Er zijn ook leerlingen die het lastig vinden. Zeker wanneer je een eigen of aangepast programma volgt, verdient het een goede afstemming met de leerkracht en de IB'er. Daar wordt nu aan gewerkt.

©Bert Kalkman
Hits: 2120
Waardeer dit blogartikel:

Publicatie op de opiniepagina in het Reformatorisch Dagblad 20120201 Opiniepagina RD over de eenzijdigheid van opbrengstgericht denken riep verschillende reacties op. Allereerst positieve reacties. 'Goed dat dit aan de orde gesteld wordt!. Je legt de vinger precies op de juiste plek. Dit is de kwestie waar het om gaat.' Mooi om te merken dat je mensen kunt helpen bij de gedachtevorming. Daarnaast reacties dat ik doorsla naar één kant en er beter aan zou doen een én én positie in te nemen. Iets wat ik vooralsnog niet doe. De grote groep houdt zich echter stil. Waarom eigenlijk? Zijn we moe van de power waarmee deze hausse over het onderwijs trekt en maken we er ondanks de twijfels toch het beste van? Leraren zijn wat dat betreft trouw. Een eigenschap die te prijzen valt. Desondanks doe ik de oproep: 'leraren laat u horen. Laat uw pedagogisch hart spreken. Laat het hart van de vakman spreken!' Beste collega's bent u zich bewust van wat zich stilzwijgend in het onderwijs voltrekt? Het is de economisering van het pedagogisch domein. En weest u eerlijk. Waar kijkt u de afgelopen twee jaar naar en waar spreekt u over? Dat gaat over de leerresultaten, over Cito-scores, over rode, oranje of groene kleuren in Parnassys of wat voor systeem u ook maar gebruikt. En werkt u in het voortgezet onderwijs, dan is het niet anders. Dan bent u gericht op uw toetsresultaten en is alles uiteindelijk gericht op de examenresultaten. Of ik daar dan tegen ben? Nee, natuurlijk niet. Ik heb niets tegen het maken van afspraken over te behalen resultaten. En dat behoren gewoon goede resultaten te zijn. Waar ik echter wel iets tegen heb, is de eenzijdige en inconsistente benadering van het begrip opbrengsten door OC&W, de onderwijsinspectie en in hun kielzog de adviseurs die er allemaal een graantje van mee proberen te pikken. Ondertussen praten we elkaar maar na en niemand weet meer precies waar het nu echt om gaat. Wat betekent een begrip als opbrengst eigenlijk? En welke pedagogische rijkdom gaat er achter schuil? Maar omdat we het daar niet meer over hebben, maar denken en spreken in termen van opbrengsten als leerresultaten, verarmt ons pedagogisch denken, kijken en handelen. Dat richt zich eenzijdig op de scores en steeds minder op de persoonsvormende kant en het leren als proces van zin- en betekenisverlening. Uiteindelijk is niemand er gelukkig mee. Maar omdat we denken dat het zo moet, houden we iets in stand waar we allemaal van weten dat het te kort doet aan de kern van het vak: opvoeden door onderwijzen. De enigen die er iets tegen kunnen doen zijn de leraren zelf. Doe er daarom iets tegen voor u niet anders meer kunt denken en handelen. En het u vergaat als de man die zei dat volgens hem het gras groen was. Maar toen twintig andere mannen vijf dagen lang, ieder uur, tegen hem zeiden dat het grijs was. Zei hij de zesde dag ook dat het gras grijs was. Toen het mooi weer werd dacht hij met heimwee aan de dagen dat er nog groen gras was om op te liggen en naar de blauwe wolkenlucht te kijken. Maar die tijd was voorbij, het groene gras was verdwenen en op grijs gras ga je niet liggen. Dus keek hij ook niet meer naar de blauwe wolkenlucht en daarmee was het slechts herinnering!

Volgende keer over de klassieke fout van hen die denken dat OGW gewoon didactiek is en niets met pedagogiek te maken heeft.

Hits: 2683
Waardeer dit blogartikel:
Posted door op in Pedagogisch denken en doen

Kalkman, B. (2011). Over opbrengsten gesproken. In Artificium special, Over opbrengsten gesproken!? (pp.14-29). Gouda: Driestar Educatief.

Samenvatting

Spreken over opbrengsten is 'hot'. Het is echter een eenzijdige en cijfermatige benadering van de pedagogische werkelijkheid. Daar komt bij dat sprake is van een grote mate van inconsistentie in begripshantering, ook door OC&W i.c. de inspectie van het onderwijs. Leerresultaten en opbrengsten worden willekeurig gebruikt en slechts economisch ingevuld. Dat leidt tot economisering van het pedagogisch domein, waardoor leraar zijn met hart ziel in de knel komt. Daarom stelt Bert voor het begrip opbrengsten te herdefiniëren, en de oorspronkelijke betekenis nieuw leven in te blazen. Opbrengst verwijst namelijk naar iets naar boven brengen of de oogst, de opbrengst van het land. En voor beide is inspanning nodig, maar anders en rijker dan de economische benadering die nu in Nederland de scholen beheerst.

Download hele artikel

©Bert Kalkman
Hits: 2982
Waardeer dit blogartikel: