Inloggen

De Schrijverstafel

Wie veel ziet kan veel vertellen. Dat geldt ook voor ons werk. Met onze schrijverstafel gaan we echter een stap verder. Wat wij zien en ontwikkelen in de praktijk schrijven we ook op. Maar dat doen we niet zonder er eerst de literatuur op na te slaan. Het doel van onze bijdragen aan de schrijverstafel is enerzijds reflectie en verdieping bieden en anderzijds inspirerende ideeën en praktijkvoorbeelden aanreiken.


Wilt u zelf een bijdrage leveren aan kennisverspreiding via onze schrijverstafel? Neem dan contact op met ons. U kunt vrij uit onze bijdragen citeren zolang u zich houdt aan het auteursrecht en de richtlijnen van de APA. Het is echter niet toegestaan zonder toestemming bijdragen te kopiëren of in scholing en training te gebruiken.

Subscribe to this list via RSS Bekijken artikelen getagged identiteit

Posted door op in Algemeen

 'Brede vorming maakt onderwijs mooier en completer.' Met deze stelling van onderwijsadviseur Alex de Bruijn (RD 24-01) zal niemand het oneens zijn. In zijn handreikingen voor een 'mooier en completer onderwijs' geef hij een aantal waardevolle suggesties. Toch komt het mij voor dat hij een essentieel aspect voor 'brede vorming' en 'mooier en completer onderwijs' laat liggen. Of op zijn minst onderbelicht laat. In een bijzin geeft De Bruijn aan dat actieve betrokkenheid voorwaarde is voor het aanleren van vaardigheden. Om die actieve betrokkenheid te realiseren 'moeten ze moeten als het ware de les de les in worden gezogen. Dat kan bijvoorbeeld door betekenisvol thematisch (zaakvak)onderwijs te bieden', zo schrijft hij. Hier lijkt hij impliciet te wijzen op de waarde van de inhoud van het onderwijs. In mijn optiek zou juist de vormende waarde door de inhouden in het onderwijs expliciet voorop moeten staan. Niet in het minst in het christelijk onderwijs.

Vorm verbonden aan inhoud

Over een precieze omschrijving van 'vorming' is veel te zeggen. In ieder geval gaat het bij vorming primair om een proces waarbij de lerende zich leert te verhouden tot zichzelf, anderen, het andere en (in het christelijk onderwijs wel in de eerste plaats) de Ander. Dit proces richt zich op het hebben van inzicht en doorzicht in datgene wat zich in de ons omringende werkelijkheid aan ons voordoet.

In dit proces is er alle ruimte voor het aanleren van cognitieve kennis en vaardigheden en het ontwikkelen van kwaliteiten (de drie dimensies die De Bruijn noemt). Maar deze staan niet op zichtzelf. Bij vormingsaspecten van leren zijn vorm (didactiek) en inhoud 'innig' verbonden (Hoogland, 2005). En juist de relatie tussen vorm en inhoud laat De Bruijn liggen. Het inleiden in betekenissen en inwijden in geheimen (Ter Horst, 2002) maakt onderwijs 'mooi en compleet'.

Spreekwoorden

...
©P.D. Blom
Hits: 1775
Waardeer dit blogartikel:
0

Napoleon
Juni 1815 Terwijl de Franse legers van Napoleon oprukken, haasten de Britten, Nederlanders en Pruisen zich naar hun stellingen. Weer lijkt Napoleon hen te slim af te zijn. Op zondag 18 juni 1815 ontbrandt de hevige strijd. ’s Avonds om 21:00 uur is de strijd voorbij: Napoleon is definitief verslagen. Europa haalt opgelucht adem. April 2013

Leerdagboek
Leerlingen van groep 8 zitten gebogen over Waterloos strijdtoneel. De overzichtskaart in hun leerdagboek ligt opengeslagen. Op basis van een dagboek over de strijd worden legers in stelling gebracht, aanvallen uitgevoerd, verliezen geleden en overwinningen behaald. Dan is ook op papier de strijd voorbij. Hoewel… Oorlogsgeluiden klinken door het lokaal als de meester het muziekstuk van Benedict Silbermann laat horen.

Verdieping
En ook na schooltijd is de Slag nog niet voorbij. Enthousiast werken een aantal leerlingen aan een verdiepingstaak waarbij een eigen lied over Waterloo gecomponeerd moet worden. In 2013 is een begin gemaakt met de ontwikkeling van het deel voor groep 8 van Venster op Nederland.

Testfase H8.1 Nederland op stoom
In april was hoofdstuk 1 ‘Nederland op stoom’ gereed om in de praktijk te worden uitgeprobeerd. Dit eerste hoofdstuk voor groep 8 gaat over verschillende facetten van de 19e eeuw. Naast staatkundige ontwikkelingen (in 1815 krijgt Nederland de eerste koning: Willem I) is er volop aandacht voor de industrialisering, de kinderarbeid, de opkomst van de emancipatiebewegingen en de Schoolstrijd.

Praktijkervaring
Hoe de leerlingen het werken met Venster op Nederland in het algemeen, en in het bijzonder het werken over ‘Nederland op stoom’ ervaren hebben? Daarover hoeft de leraar die de conceptmaterialen heeft uitgeprobeerd, niet lang over na te denken. ‘Het spreekt ze geweldig aan’, vertelt hij. ‘Dit onderwijs is echt anders, dat vertelden leerlingen me toen ik er in de klas naar vroeg. Wat is er dan anders? zo wilde ik van hen weten. Je bent er helemaal mee bezig, zo vertelde een meisje. Een jongen merkte op dat hij de dingen goed leerde begrijpen. Ook de afwisseling van activiteiten spreekt ze erg aan.’ De leraar is niet zuinig met zijn complimenten. ‘De handleiding is goed doordacht en biedt een prima handvat om de lessen voor te bereiden en te geven. Ik vind het waardevol dat er tips worden gegeven om onderwerpen verder uit te werken. Mooi dat er gelegenheid is voor vakkenintegratie. Zo heb ik de verwerking van de opening van de eerste spoorrails op 18 september 1839 bij de tekenles laten uitvoeren.’ De leraar van groep 8 heeft nog maar één hoofdstuk gezien – en dat in een testversie. Maar hij weet het zeker: ‘Ook het deel voor groep 8 beloofd iets moois te worden!’

U wilt weten wat u met Venster op Nederland kunt? Laat u door ons informeren.

 

©Pieter Dirk Blom
Hits: 2397
Waardeer dit blogartikel:
0

Posted door op in Grote meesters

Kalkman, B. & Buck, P. (2007, 2012). Het oog van de meester. Sliedrecht: Edu-Sign.

'Leren met inzicht en begrip is een mensenrecht', is een uitspraak van de Duitse pedagogoog en natuurkundige Martin Wagenschein. Als vriend van de Nederlandse wiskundige Hans Freudenthal was hij in de vijftiger jaren op bezoek in Nederland. Helaas is zijn werk in Nederland relatief onbekend gebleven. Wagenschein was de bescheidenheid zelf en was liever bezig zijn ideeën om te zetten in inspirerende praktijken dan zichzelf te promoten. Peter Buck, emeritus hoogleraar uit Heidelberg en Bert Kalkman weten zich al jaren verwant met de pedagogische gedachten van Wagenschein. Daarom ter kennismaking deze bijdrage over een pedagoog die altijd leraar gebleven is.

Download Het oog van de meester

 

©Bert Kalkman & Peter Buck
Hits: 2596
Waardeer dit blogartikel:

Both, K. (2012). Zorgen voor biodiversiteit. In: Mensenkinderen 132 (pp.31-33).

Wel eens over de Grote bladsnijder gehoord? En er een gezien? Of de Witbaardzandbij? Een school kan de onderwijsmaterialen van 'Het jaar van de bij' bestellen om dat te weten te komen. Er gaat dan een wereld open, voor kinderen en hun groepsleiders, namelijk de wereld van bijen. Bovendien kan je deze dieren een handje helpen. Een ideaal thema voor wereldoriëntatie dus. En als het dit schooljaar niet meer in te passen is: bestel dan vooral de materialen. Dan maak je van 2013 je eigen 'Jaar van de bij'. Kees Both, pedagoog, Jenaplandeskundige en intensief betrokken bij natuuronderwijs laat in zijn bijdrage zien hoe leraren aandacht kunnen geven aan 'biodiversiteit', met de bijen als voorbeeld.


Download Zorgen voor biodiversiteit

©K. Both
Hits: 1959
Waardeer dit blogartikel:
Posted door op in Grote meesters

Kalkman, B. (2010). Paul Geheeb, wonderlijke pedagoog vol idealen 4. In Artificium 1 (pp.4-8). Gouda: Driestar Educatief

Door zijn contacten aan de d'Ecole d'Humanité in Zwitserland, raakte Bert Kalkman geïnteresseerd in de reformpedagoog Paul Geheeb (1870-1961). Inmiddels schreef hij 4 artikelen over het leven van een wonderlijke pedagoog vol idealen. Geheeb pedagoog, dromer en idealist slaagt er met behulp van zijn Joodse vrouw Edith Cassirer in een eigen pedagogische leef- en leergemeenschap te stichten. Waar hij Zijn opvoedingsideaal het 'Werde der du bist' in praktijk brengt. Allereerst aan de Odenwaldschule in Duitsland en later aan de Ecole d'Humanité in Zwitserland. Als een van de weinige pedagogen verzet hij zich tegen de invloed van nazi's op het onderwijs en trekt de uiterste consequentie: emigratie naar Zwitserland. Door hoogtepunten en diepe dalen heen ontwikkelt Geheeb een school waar 'Erziehung zur Humanität' uitgangspunt is. Geheeb was een internationaal bekend pedagoog die in Nederland contacten had met Kees Boeke de leider van De Werkplaats in Bilthoven en de internationale school op landgoed Eerde in Ommen. In dit vierde en laatste artikel leest u hoe Geheeb na zijn emigratie uit Duitsland uiteindelijk in Zwitserland rust vindt om zijn ideaal 'Erziehung zur Humanität' te realiseren.

Download Paul Geheeb 4

 

©Bert Kalkman
Hits: 2935
Waardeer dit blogartikel:
Posted door op in Pedagogisch denken en doen

Opbrengstgericht werken is slechts didactiek. Een twijfelachtige uitspraak die ik recent tegenkwam bij iemand die verstandige dingen kan zeggen over besturen maar hier de plank mis slaat. De opmerking degradeert het onderwijskundig bezig zijn van de leraar tot 'slechts' didactiek. Alsof het niet meer voorstelt dan het open trekken van een truckendoos waarmee je leerlingen helpt beter te presteren. Een schromelijke vergissing. Didactiek, het praktisch handelen van de leraar, is de zichtbare uiting van wat ik benoem als pedagogisch denken. Denken dat gaat over wat goed is voor de ontwikkeling van kinderen. Pedagogiek is immers nog steeds leiding geven aan opvoeding. En dat doe je op op basis van wat je als opvoeder waarde(n)vol vindt. Als het goed is weten leraren wat ze waarde(n)vol vinden om door te geven aan leerlingen, als onze toekomstige medeburgers. De inzet van didactiek dient daarbij vooral om wat pedagogisch waarde(n)vol geacht wordt te realiseren. Wie zo denkt, laat het wel uit het hoofd om te spreken over 'slechts' didactiek. Didactiek is dus waarde(n) gestuurd, of leraren het zich bewust zijn of niet. Het praktisch handelen van de leraar is een visualisering van zijn achterliggende pedagogische visie en mensbeeld! Wie zegt dat opbrengstgericht werken slechts didactiek is, heeft wellicht zonder het te weten de pedagogische visie op kinderen verplat tot een economisch en mechanisch mensbeeld; input output denken wordt dat ook wel genoemd. De didactiek is daarmee het gereedschap geworden om output te genereren. Dan wordt het kind ingezet als middel om de wankele positie van Nederland op de PISA ranglijst naar een hoger plan te brengen. Of wellicht erger nog, het kind wordt ingezet om Nederland op te stoten naar de top 5 van de beste kenniseconomieën ter wereld. En kennis genereert geld en geld is macht. Opbrengstgericht werken is dus niet 'slechts' didactiek. Ten diepste schuilt er een mens- en wereldbeeld achter dat in de kern ver weg staat van de pedagogische opdracht; opvoeden tot verantwoordelijkheid en medemenselijkheid. Het recent verschenen boek van Gert Biesta (2012) 'Goed onderwijs en de cultuur van het meten' wijst er op dat onderwijs gaat over kwalificatie (kennis en vaardigheden), socialisatie (normen, waarden, cultuur) en de persoonsvorming (zelfstandig denken en handelen). Wie eenzijdig focust op kwalificatie verliest het zicht op de totaliteit, miskent de talenten van kinderen en vergeet op te voeden tot zelfstandigheid. Msschien is het toch verstandig de didactiek boven het 'slechts' uit te tillen en bewust in dienst te stellen van de pedagogiek. Vita(l) Education!

 

©Bert Kalkman
Hits: 3159
Waardeer dit blogartikel:
Posted door op in Grote meesters

Kalkman, B. (2009). Paul Geheeb, wonderlijke pedagoog vol idealen 3. In Artificium 3 (pp.12-16). Gouda: Driestar Educatief.

Samenvatting

Door zijn contacten aan de d'Ecole d'Humanité in Zwitserland, raakte Bert Kalkman geïnteresseerd in de reformpedagoog Paul Geheeb (1870-1961). Inmiddels schreef hij 4 artikelen over het leven van een wonderlijke pedagoog vol idealen. Geheeb pedagoog, dromer en idealist slaagt er met behulp van zijn Joodse vrouw Edith Cassirer in een eigen pedagogische leef- en leergemeenschap te stichten. Waar hij Zijn opvoedingsideaal het 'Werde der du bist' in praktijk brengt. Allereerst aan de Odenwaldschule in Duitsland en later aan de Ecole d'Humanité in Zwitserland. Als een van de weinige pedagogen verzet hij zich tegen de invloed van nazi's op het onderwijs en trekt de uiterste consequentie: emigratie naar Zwitserland. Door hoogtepunten en diepe dalen heen ontwikkelt Geheeb een school waar 'Erziehung zur Humanität' uitgangspunt is. Geheeb was een internationaal bekend pedagoog die in Nederland contacten had met Kees Boeke de leider van De Werkplaats in Bilthoven en de internationale school op landgoed Eerde in Ommen. In dit derde artikel leest u hoe Geheeb worstelde met de invloed van de nazi's op zijn school. En uiteindelijk de uiterste consequentie trok; emigratie.

Download artikel Paul Geheeb 3

©Bert Kalkman
Hits: 2445
Waardeer dit blogartikel:

Kalkman, B. (2009). Paul Geheeb, wonderlijke pedagoog vol idealen 2. In Artificium 1 (pp.4-7). Gouda: Driestar Educatief.

Door zijn contacten aan de d'Ecole d'Humanité in Zwitserland, raakte Bert Kalkman geïnteresseerd in de reformpedagoog Paul Geheeb (1870-1961). Inmiddels schreef hij 4 artikelen over het leven van een wonderlijke pedagoog vol idealen. Geheeb pedagoog, dromer en idealist slaagt er met behulp van zijn Joodse vrouw Edith Cassirer in een eigen pedagogische leef- en leergemeenschap te stichten. Waar hij Zijn opvoedingsideaal het 'Werde der du bist' in praktijk brengt. Allereerst aan de Odenwaldschule in Duitsland en later aan de Ecole d'Humanité in Zwitserland. Als een van de weinige pedagogen verzet hij zich tegen de invloed van nazi's op het onderwijs en trekt de uiterste consequentie: emigratie naar Zwitserland. Door hoogtepunten en diepe dalen heen ontwikkelt Geheeb een school waar 'Erziehung zur Humanität' uitgangspunt is. Geheeb was een internationaal bekend pedagoog die in Nederland contacten had met Kees Boeke de leider van De Werkplaats in Bilthoven en de internationale school op landgoed Eerde in Ommen. In dit tweede artikel leest u Geheeb probeert een eigen schoolconcept vorm te geven.

Download artikel Paul Geheeb 2

©Bert Kalkman
Hits: 2391
Waardeer dit blogartikel:

Posted door op in Voortgezet onderwijs

Meer aandacht voor identiteit

We prijzen ons gelukkig al jaren met een van de beste voorgezet onderwijs scholen van Nederland samen te werken. De BINAS vakgroep benaderde ons met de vraag om samen na te denken hoe de identiteit van de school beter zichtbaar kon worden binnen het natuurkunde onderwijs. Samen zijn we aan de slag gegaan met exemplarisch onderwijs. Een onderwijsconcept waarbij de inhoud van het vak en het vakmanschap van de leraar centraal gesteld wordt. Juist wanneer leerlingen de zin van de onderwijsinhouden begrijpen en het voor hen betekenis krijgt, raken ze gemotiveerd. Samen met de docenten werden onderwijsinhouden bedacht waarbij ogenschijnlijk kleine, voor de handliggende objecten centraal staan. Maar achter deze ogenschijnlijk simpele objecten gaan de echte vragen van de natuurkunde schuil. Door samen onderwijs te ontwerpen, ontstaan fascinerend mooi onderwijs. Leerlingen in VWO 5 die zelf de principes van geluid ontdekken aan een eenvoudige koffiemok of Havo 3 leerlingen die een uur lang geconcentreerd in de kring om een eenvoudige magneet staaf gebogen zitten. Het geheim van wat daar gebeurt? Een leerling verwoordde het zo: 'Nu mocht ik het in eigen woorden zeggen. De leraar zei niets voor, maar hielp me door z'n vragen juist verder. Daarom heb ik nu echt begrepen hoe dat zit met die veldlijnen bij magnetisme.' Op een natuurlijke manier leerlingen verwondering voor de schepping en de natuur bijbrengen was de opdracht van het college van bestuur aan de vakgroep. Daar zijn we met elkaar ruimschoots in geslaagd. 'Ik heb al veel gezien in m'n loopbaan zei een van de docenten. Het meeste komt en gaat. Maar deze aanpak is een blijver voor mij. Er is namelijk iets veranderd in m'n denken over leraarschap. Ik heb geleerd niet meer tussen m'n leerlingen de leerstof in te gaan staan.' Hoe het verder ging? Het curriculum veranderde langzaam maar zeker van inhoud. En... er kwamen collega's bij, een bioloog, een scheikundige en geschiedenisdocenten. Een illuster gezelschap met oog voor eigenheid en identiteit.

©Bert Kalkman
Hits: 2162
Waardeer dit blogartikel:
Posted door op in Pedagogisch denken en doen

Kalkman, B. (2011). Over opbrengsten gesproken. In Artificium special, Over opbrengsten gesproken!? (pp.14-29). Gouda: Driestar Educatief.

Samenvatting

Spreken over opbrengsten is 'hot'. Het is echter een eenzijdige en cijfermatige benadering van de pedagogische werkelijkheid. Daar komt bij dat sprake is van een grote mate van inconsistentie in begripshantering, ook door OC&W i.c. de inspectie van het onderwijs. Leerresultaten en opbrengsten worden willekeurig gebruikt en slechts economisch ingevuld. Dat leidt tot economisering van het pedagogisch domein, waardoor leraar zijn met hart ziel in de knel komt. Daarom stelt Bert voor het begrip opbrengsten te herdefiniëren, en de oorspronkelijke betekenis nieuw leven in te blazen. Opbrengst verwijst namelijk naar iets naar boven brengen of de oogst, de opbrengst van het land. En voor beide is inspanning nodig, maar anders en rijker dan de economische benadering die nu in Nederland de scholen beheerst.

Download hele artikel

©Bert Kalkman
Hits: 2983
Waardeer dit blogartikel:
Posted door op in Leren met inzicht en begrip

Kalkman, B. (2011). Leren. In P. Schalk (red.), Een leven lang leren. Heerenveen: Groen.

Samenvatting

Op verzoek van de RMU, een belangenorganisatie voor werknemers, werkgevers en zelfstandigen leverde Bert Kalkman het hoofdartikel voor de publicatie een Leven lang leren. Het doel van dit artikel is op toegankelijke wijze duidelijk te maken wat leren eigenlijk is. Het uitgangspunt van de bijdrage is dat leren voor iedereen uniek is en dat de wijze waarop mensen leren alles  te maken heeft met persoonlijke gaven en vermogens. Omdat leren uniek is, is het ook heel persoonlijk en hebben mensen veelal een eigen voorkeurstijl. Of mensen tot leren komen heeft alles te maken met het gegeven dat leren een emotioneel proces is. Je bent er zelf hele persoon bij betrokken. Daarbij zijn persoonlijke ervaringen met leren van invloed op de motivatie. Het artikel wordt afgesloten door leren niet in eerste instantie in te zetten in het kader van economisch gewin, maar vanuit de Joods christelijke traditie leren te benaderen vanuit de idee dat de levensweg de leerweg is.

Download hele artikel

©B. Kalkman
Hits: 2495
Waardeer dit blogartikel: