Inloggen

De Schrijverstafel

Wie veel ziet kan veel vertellen. Dat geldt ook voor ons werk. Met onze schrijverstafel gaan we echter een stap verder. Wat wij zien en ontwikkelen in de praktijk schrijven we ook op. Maar dat doen we niet zonder er eerst de literatuur op na te slaan. Het doel van onze bijdragen aan de schrijverstafel is enerzijds reflectie en verdieping bieden en anderzijds inspirerende ideeën en praktijkvoorbeelden aanreiken.


Wilt u zelf een bijdrage leveren aan kennisverspreiding via onze schrijverstafel? Neem dan contact op met ons. U kunt vrij uit onze bijdragen citeren zolang u zich houdt aan het auteursrecht en de richtlijnen van de APA. Het is echter niet toegestaan zonder toestemming bijdragen te kopiëren of in scholing en training te gebruiken.

Subscribe to this list via RSS Bekijken artikelen getagged bezieling

Posted door op in Algemeen

 'Brede vorming maakt onderwijs mooier en completer.' Met deze stelling van onderwijsadviseur Alex de Bruijn (RD 24-01) zal niemand het oneens zijn. In zijn handreikingen voor een 'mooier en completer onderwijs' geef hij een aantal waardevolle suggesties. Toch komt het mij voor dat hij een essentieel aspect voor 'brede vorming' en 'mooier en completer onderwijs' laat liggen. Of op zijn minst onderbelicht laat. In een bijzin geeft De Bruijn aan dat actieve betrokkenheid voorwaarde is voor het aanleren van vaardigheden. Om die actieve betrokkenheid te realiseren 'moeten ze moeten als het ware de les de les in worden gezogen. Dat kan bijvoorbeeld door betekenisvol thematisch (zaakvak)onderwijs te bieden', zo schrijft hij. Hier lijkt hij impliciet te wijzen op de waarde van de inhoud van het onderwijs. In mijn optiek zou juist de vormende waarde door de inhouden in het onderwijs expliciet voorop moeten staan. Niet in het minst in het christelijk onderwijs.

Vorm verbonden aan inhoud

Over een precieze omschrijving van 'vorming' is veel te zeggen. In ieder geval gaat het bij vorming primair om een proces waarbij de lerende zich leert te verhouden tot zichzelf, anderen, het andere en (in het christelijk onderwijs wel in de eerste plaats) de Ander. Dit proces richt zich op het hebben van inzicht en doorzicht in datgene wat zich in de ons omringende werkelijkheid aan ons voordoet.

In dit proces is er alle ruimte voor het aanleren van cognitieve kennis en vaardigheden en het ontwikkelen van kwaliteiten (de drie dimensies die De Bruijn noemt). Maar deze staan niet op zichtzelf. Bij vormingsaspecten van leren zijn vorm (didactiek) en inhoud 'innig' verbonden (Hoogland, 2005). En juist de relatie tussen vorm en inhoud laat De Bruijn liggen. Het inleiden in betekenissen en inwijden in geheimen (Ter Horst, 2002) maakt onderwijs 'mooi en compleet'.

Spreekwoorden

...
©P.D. Blom
Hits: 1731
Waardeer dit blogartikel:
0

Posted door op in Grote meesters

Kalkman, B. & Buck, P. (2007, 2012). Het oog van de meester. Sliedrecht: Edu-Sign.

'Leren met inzicht en begrip is een mensenrecht', is een uitspraak van de Duitse pedagogoog en natuurkundige Martin Wagenschein. Als vriend van de Nederlandse wiskundige Hans Freudenthal was hij in de vijftiger jaren op bezoek in Nederland. Helaas is zijn werk in Nederland relatief onbekend gebleven. Wagenschein was de bescheidenheid zelf en was liever bezig zijn ideeën om te zetten in inspirerende praktijken dan zichzelf te promoten. Peter Buck, emeritus hoogleraar uit Heidelberg en Bert Kalkman weten zich al jaren verwant met de pedagogische gedachten van Wagenschein. Daarom ter kennismaking deze bijdrage over een pedagoog die altijd leraar gebleven is.

Download Het oog van de meester

 

©Bert Kalkman & Peter Buck
Hits: 2524
Waardeer dit blogartikel:

Both, K. (2012). Zorgen voor biodiversiteit. In: Mensenkinderen 132 (pp.31-33).

Wel eens over de Grote bladsnijder gehoord? En er een gezien? Of de Witbaardzandbij? Een school kan de onderwijsmaterialen van 'Het jaar van de bij' bestellen om dat te weten te komen. Er gaat dan een wereld open, voor kinderen en hun groepsleiders, namelijk de wereld van bijen. Bovendien kan je deze dieren een handje helpen. Een ideaal thema voor wereldoriëntatie dus. En als het dit schooljaar niet meer in te passen is: bestel dan vooral de materialen. Dan maak je van 2013 je eigen 'Jaar van de bij'. Kees Both, pedagoog, Jenaplandeskundige en intensief betrokken bij natuuronderwijs laat in zijn bijdrage zien hoe leraren aandacht kunnen geven aan 'biodiversiteit', met de bijen als voorbeeld.


Download Zorgen voor biodiversiteit

©K. Both
Hits: 1913
Waardeer dit blogartikel:

Posted door op in Algemeen

Werken in het onderwijs is mooi. Werken aan de ontwikkeling van jonge mensen geeft energie. Uit onderzoek (CAOP Research en DUO, 2012) blijkt echter ook dat sinds 2012 het ziekteverzuim stijgt. De verwachting is dat de stijging de komende tijd zal doorzetten.

Op 10 oktober 2012 organiseerden Edu-Sign Management en RPN coaching en advies een seminar over preventief leidinggeven. De deelnemers waren leidinggevenden uit zowel primair als voortgezet onderwijs. Het was een intensief seminar waarbij interessante items de revue passeerden. Een kleine greep.

Sturen is de kunst
Leidinggevenden zitten nogal eens klem tussen wat hun bestuurders en/of externe instanties van hen verwachten en wat wenselijk is voor de ontwikkeling van de leraren en het onderwijs. Hierdoor ontstaat een zogenaamd sturingsdillemma; een verschil in perspectief. Het ene perspectief is gericht op de formele lijnen en procedures. Het andere perspectief is gericht op de menselijke maat. Organisaties doen er goed aan vooral te investeren in de menselijke maat. Allerlei onderzoeken over het leren van mensen en organisaties laat zien, dat de pendel- beweging tussen missie, visie en de praktijk de medewerkers stimuleert hun werk met plezier te doen. Hoe beter medewerkers weten waarom ze het werk op een bepaalde manier doen en wat dat bijdraagt aan het realiseren van de missie en visie, hoe beter ze functioneren. Daar op sturen is dus preventief leidinggeven. Deze mensgerichte en inhoudelijke benadering zorgt er ook voor dat de last die vaak ervaren wordt door allerlei protocollaire procedures, als minder dominant ervaren wordt. Dat relativeert en biedt ruimte voor inhoudelijk werken. Het is een aanpak die wellicht wat afwijkt van waar de planning en controlfreaks van houden. De overtuiging van Edu-Sign is, dat deze aanpak een duurzaam effect heeft en dat is preventie op de lange termijn.

De leidinggevende door de ogen van werknemer
Leiding geven is de kunst van sturing geven zonder de werknemer het gevoel te geven dat hij gestuurd wordt. Hoewel het laatste soms zeker ook nodig is. Een leidinggevende moet zich daarom ook altijd verplaatsen in zijn medewerkers. Leidinggeven betekent immers 'overkanter' zijn. Je wilt of je moet iets in beweging zetten of houden. Soms is het zinnig, maar soms ook minder. Dat voelen werknemers haarfijn aan en hebben daar in veel gevallen ook zo de mening over. Kijken door de ogen van de werknemer biedt daarom kansen, dichtbij de ander te komen. Overwegingen en motieven op het spoor te komen, maar evenzeer goede praktische oplossingen te ontdekken waar je als leidinggevende niet op komt.

Als de leiding faalt
Onderwijs is communicatief en relationeel ingesteld. Er wordt veel gepraat. Maar wordt er ook daadwerkelijk gesproken met elkaar. Vaak weten leraren en leidinggevenden heel goed waar zich knelpunten en problemen voordoen. Maar aanpakken en doorpakken laat vaak lang op zich wachten. Dat veroorzaakt veel stress. Niet alleen bij degene die het betreft, maar ook bij de directe omgeving. Bij preventief leidinggeven horen daarom professionele feedback, reflectie en verantwoordings structuren. Te vaak ontbreken deze. Te duur, niet te organiseren is dan het antwoord. Kan zijn, maar wees dan niet verbaasd dat leidinggevenden en medewerker lang met problemen rondlopen die niet opgelost worden en met enige regelmaat escaleren. Over energievreters gesproken. Het advies van Edu-Sign is te investeren in de school als professionele pedagogische leergemeenschap. De effecten daarvan op communicatie, veranwoordelijkheid delen, samen leidinggeven etc. zijn positief. Juist door de hiërarchische, door governance ingegeven structueren te relativeren, kunnen lerende gemeenschappen ontstaan die, wanneer ze goed functioneren, preventief werken op het falen van de leiding.

...
©B. Kalkman
Hits: 2205
Waardeer dit blogartikel:

'Leerlingen kunnen niet meer leren, tegenwoordig vergeten ze alles behalve hun mobiel.' Zo spreken sommige leraren over hun leerlingen. Begrijpelijk? Wanneer we op ons in laten werken wat een inspanning het kan kosten om met bepaalde klassen, of leerlingen goed te schakelen, is het te begrijpen dat leraren zich soms aan deze uitspraak wagen. Maar spreken over wat leerlingen niet kunnen heeft ook geen effect. En dwang en drang toepassen om ze aan het 'leren' te krijgen werkt ook niet. Dat kost alleen maar ineffectieve energie. Wat te doen? Een paar praktische tips die praktijkproof zijn.

- Begin met de vraag stellen wat je zelf zou doen wanneer je als leerling je eigen les bij zou wonen?

- Stel bij iedere les de vraag naar de zin en betekenis voor leerlingen en hoe je hen dit kunt laten merken.

- Sommige inhouden zijn gewoon saai en functioneel. Zeg leerlingen dat dit er ook bij hoort en ga daarna positief aan het werk.

- Bedenk dat hoe je naar leerlingen kijkt alles bepalend is. Zie je ze als lastposten of als mensen in ontwikkeling?

...
©Bert Kalkman
Hits: 2317
Waardeer dit blogartikel:
0
Posted door op in Grote meesters

Kalkman, B. (2010). Paul Geheeb, wonderlijke pedagoog vol idealen 4. In Artificium 1 (pp.4-8). Gouda: Driestar Educatief

Door zijn contacten aan de d'Ecole d'Humanité in Zwitserland, raakte Bert Kalkman geïnteresseerd in de reformpedagoog Paul Geheeb (1870-1961). Inmiddels schreef hij 4 artikelen over het leven van een wonderlijke pedagoog vol idealen. Geheeb pedagoog, dromer en idealist slaagt er met behulp van zijn Joodse vrouw Edith Cassirer in een eigen pedagogische leef- en leergemeenschap te stichten. Waar hij Zijn opvoedingsideaal het 'Werde der du bist' in praktijk brengt. Allereerst aan de Odenwaldschule in Duitsland en later aan de Ecole d'Humanité in Zwitserland. Als een van de weinige pedagogen verzet hij zich tegen de invloed van nazi's op het onderwijs en trekt de uiterste consequentie: emigratie naar Zwitserland. Door hoogtepunten en diepe dalen heen ontwikkelt Geheeb een school waar 'Erziehung zur Humanität' uitgangspunt is. Geheeb was een internationaal bekend pedagoog die in Nederland contacten had met Kees Boeke de leider van De Werkplaats in Bilthoven en de internationale school op landgoed Eerde in Ommen. In dit vierde en laatste artikel leest u hoe Geheeb na zijn emigratie uit Duitsland uiteindelijk in Zwitserland rust vindt om zijn ideaal 'Erziehung zur Humanität' te realiseren.

Download Paul Geheeb 4

 

©Bert Kalkman
Hits: 2886
Waardeer dit blogartikel:
Posted door op in Pedagogisch denken en doen

Opbrengstgericht werken is slechts didactiek. Een twijfelachtige uitspraak die ik recent tegenkwam bij iemand die verstandige dingen kan zeggen over besturen maar hier de plank mis slaat. De opmerking degradeert het onderwijskundig bezig zijn van de leraar tot 'slechts' didactiek. Alsof het niet meer voorstelt dan het open trekken van een truckendoos waarmee je leerlingen helpt beter te presteren. Een schromelijke vergissing. Didactiek, het praktisch handelen van de leraar, is de zichtbare uiting van wat ik benoem als pedagogisch denken. Denken dat gaat over wat goed is voor de ontwikkeling van kinderen. Pedagogiek is immers nog steeds leiding geven aan opvoeding. En dat doe je op op basis van wat je als opvoeder waarde(n)vol vindt. Als het goed is weten leraren wat ze waarde(n)vol vinden om door te geven aan leerlingen, als onze toekomstige medeburgers. De inzet van didactiek dient daarbij vooral om wat pedagogisch waarde(n)vol geacht wordt te realiseren. Wie zo denkt, laat het wel uit het hoofd om te spreken over 'slechts' didactiek. Didactiek is dus waarde(n) gestuurd, of leraren het zich bewust zijn of niet. Het praktisch handelen van de leraar is een visualisering van zijn achterliggende pedagogische visie en mensbeeld! Wie zegt dat opbrengstgericht werken slechts didactiek is, heeft wellicht zonder het te weten de pedagogische visie op kinderen verplat tot een economisch en mechanisch mensbeeld; input output denken wordt dat ook wel genoemd. De didactiek is daarmee het gereedschap geworden om output te genereren. Dan wordt het kind ingezet als middel om de wankele positie van Nederland op de PISA ranglijst naar een hoger plan te brengen. Of wellicht erger nog, het kind wordt ingezet om Nederland op te stoten naar de top 5 van de beste kenniseconomieën ter wereld. En kennis genereert geld en geld is macht. Opbrengstgericht werken is dus niet 'slechts' didactiek. Ten diepste schuilt er een mens- en wereldbeeld achter dat in de kern ver weg staat van de pedagogische opdracht; opvoeden tot verantwoordelijkheid en medemenselijkheid. Het recent verschenen boek van Gert Biesta (2012) 'Goed onderwijs en de cultuur van het meten' wijst er op dat onderwijs gaat over kwalificatie (kennis en vaardigheden), socialisatie (normen, waarden, cultuur) en de persoonsvorming (zelfstandig denken en handelen). Wie eenzijdig focust op kwalificatie verliest het zicht op de totaliteit, miskent de talenten van kinderen en vergeet op te voeden tot zelfstandigheid. Msschien is het toch verstandig de didactiek boven het 'slechts' uit te tillen en bewust in dienst te stellen van de pedagogiek. Vita(l) Education!

 

©Bert Kalkman
Hits: 3109
Waardeer dit blogartikel:

Kalkman, B. (2009). Paul Geheeb, wonderlijke pedagoog vol idealen 2. In Artificium 1 (pp.4-7). Gouda: Driestar Educatief.

Door zijn contacten aan de d'Ecole d'Humanité in Zwitserland, raakte Bert Kalkman geïnteresseerd in de reformpedagoog Paul Geheeb (1870-1961). Inmiddels schreef hij 4 artikelen over het leven van een wonderlijke pedagoog vol idealen. Geheeb pedagoog, dromer en idealist slaagt er met behulp van zijn Joodse vrouw Edith Cassirer in een eigen pedagogische leef- en leergemeenschap te stichten. Waar hij Zijn opvoedingsideaal het 'Werde der du bist' in praktijk brengt. Allereerst aan de Odenwaldschule in Duitsland en later aan de Ecole d'Humanité in Zwitserland. Als een van de weinige pedagogen verzet hij zich tegen de invloed van nazi's op het onderwijs en trekt de uiterste consequentie: emigratie naar Zwitserland. Door hoogtepunten en diepe dalen heen ontwikkelt Geheeb een school waar 'Erziehung zur Humanität' uitgangspunt is. Geheeb was een internationaal bekend pedagoog die in Nederland contacten had met Kees Boeke de leider van De Werkplaats in Bilthoven en de internationale school op landgoed Eerde in Ommen. In dit tweede artikel leest u Geheeb probeert een eigen schoolconcept vorm te geven.

Download artikel Paul Geheeb 2

©Bert Kalkman
Hits: 2342
Waardeer dit blogartikel:

Kalkman. B. (2008). Paul Geheeb, wonderlijke pedagoog vol  idealen 1. In Artificium 3 (pp.11-13). Gouda: Driestar Educatief.

Samenvatting

Door zijn contacten aan de d'Ecole d'Humanité in Zwitserland, raakte Bert Kalkman geïnteresseerd in de reformpedagoog Paul Geheeb (1870-1961). Inmiddels schreef hij 4 artikelen over het leven van een wonderlijke pedagoog vol idealen. Geheeb pedagoog, dromer en idealist slaagt er met behulp van zijn Joodse vrouw Edith Cassirer in een eigen pedagogische leef- en leergemeenschap te stichten. Waar hij Zijn opvoedingsideaal het 'Werde der du bist' in praktijk brengt. Allereerst aan de Odenwaldschule in Duitsland en later aan de Ecole d'Humanité in Zwitserland. Als een van de weinige pedagogen verzet hij zich tegen de invloed van nazi's op het onderwijs en trekt de uiterste consequentie: emigratie naar Zwitserland. Door hoogtepunten en diepe dalen heen ontwikkelt Geheeb een school waar 'Erziehung zur Humanität' uitgangspunt is. Geheeb was een internationaal bekend pedagoog die in Nederland contacten had met Kees Boeke de leider van De Werkplaats in Bilthoven en de internationale school op landgoed Eerde in Ommen. In dit eerste artikel maakt u kennis met de jonge en idealistische Geheeb.

Download artikel Paul Geheeb 1 

©Bert Kalkman
Hits: 2747
Waardeer dit blogartikel:

Posted door op in Voortgezet onderwijs

Meer aandacht voor identiteit

We prijzen ons gelukkig al jaren met een van de beste voorgezet onderwijs scholen van Nederland samen te werken. De BINAS vakgroep benaderde ons met de vraag om samen na te denken hoe de identiteit van de school beter zichtbaar kon worden binnen het natuurkunde onderwijs. Samen zijn we aan de slag gegaan met exemplarisch onderwijs. Een onderwijsconcept waarbij de inhoud van het vak en het vakmanschap van de leraar centraal gesteld wordt. Juist wanneer leerlingen de zin van de onderwijsinhouden begrijpen en het voor hen betekenis krijgt, raken ze gemotiveerd. Samen met de docenten werden onderwijsinhouden bedacht waarbij ogenschijnlijk kleine, voor de handliggende objecten centraal staan. Maar achter deze ogenschijnlijk simpele objecten gaan de echte vragen van de natuurkunde schuil. Door samen onderwijs te ontwerpen, ontstaan fascinerend mooi onderwijs. Leerlingen in VWO 5 die zelf de principes van geluid ontdekken aan een eenvoudige koffiemok of Havo 3 leerlingen die een uur lang geconcentreerd in de kring om een eenvoudige magneet staaf gebogen zitten. Het geheim van wat daar gebeurt? Een leerling verwoordde het zo: 'Nu mocht ik het in eigen woorden zeggen. De leraar zei niets voor, maar hielp me door z'n vragen juist verder. Daarom heb ik nu echt begrepen hoe dat zit met die veldlijnen bij magnetisme.' Op een natuurlijke manier leerlingen verwondering voor de schepping en de natuur bijbrengen was de opdracht van het college van bestuur aan de vakgroep. Daar zijn we met elkaar ruimschoots in geslaagd. 'Ik heb al veel gezien in m'n loopbaan zei een van de docenten. Het meeste komt en gaat. Maar deze aanpak is een blijver voor mij. Er is namelijk iets veranderd in m'n denken over leraarschap. Ik heb geleerd niet meer tussen m'n leerlingen de leerstof in te gaan staan.' Hoe het verder ging? Het curriculum veranderde langzaam maar zeker van inhoud. En... er kwamen collega's bij, een bioloog, een scheikundige en geschiedenisdocenten. Een illuster gezelschap met oog voor eigenheid en identiteit.

©Bert Kalkman
Hits: 2121
Waardeer dit blogartikel:

Publicatie op de opiniepagina in het Reformatorisch Dagblad 20120201 Opiniepagina RD over de eenzijdigheid van opbrengstgericht denken riep verschillende reacties op. Allereerst positieve reacties. 'Goed dat dit aan de orde gesteld wordt!. Je legt de vinger precies op de juiste plek. Dit is de kwestie waar het om gaat.' Mooi om te merken dat je mensen kunt helpen bij de gedachtevorming. Daarnaast reacties dat ik doorsla naar één kant en er beter aan zou doen een én én positie in te nemen. Iets wat ik vooralsnog niet doe. De grote groep houdt zich echter stil. Waarom eigenlijk? Zijn we moe van de power waarmee deze hausse over het onderwijs trekt en maken we er ondanks de twijfels toch het beste van? Leraren zijn wat dat betreft trouw. Een eigenschap die te prijzen valt. Desondanks doe ik de oproep: 'leraren laat u horen. Laat uw pedagogisch hart spreken. Laat het hart van de vakman spreken!' Beste collega's bent u zich bewust van wat zich stilzwijgend in het onderwijs voltrekt? Het is de economisering van het pedagogisch domein. En weest u eerlijk. Waar kijkt u de afgelopen twee jaar naar en waar spreekt u over? Dat gaat over de leerresultaten, over Cito-scores, over rode, oranje of groene kleuren in Parnassys of wat voor systeem u ook maar gebruikt. En werkt u in het voortgezet onderwijs, dan is het niet anders. Dan bent u gericht op uw toetsresultaten en is alles uiteindelijk gericht op de examenresultaten. Of ik daar dan tegen ben? Nee, natuurlijk niet. Ik heb niets tegen het maken van afspraken over te behalen resultaten. En dat behoren gewoon goede resultaten te zijn. Waar ik echter wel iets tegen heb, is de eenzijdige en inconsistente benadering van het begrip opbrengsten door OC&W, de onderwijsinspectie en in hun kielzog de adviseurs die er allemaal een graantje van mee proberen te pikken. Ondertussen praten we elkaar maar na en niemand weet meer precies waar het nu echt om gaat. Wat betekent een begrip als opbrengst eigenlijk? En welke pedagogische rijkdom gaat er achter schuil? Maar omdat we het daar niet meer over hebben, maar denken en spreken in termen van opbrengsten als leerresultaten, verarmt ons pedagogisch denken, kijken en handelen. Dat richt zich eenzijdig op de scores en steeds minder op de persoonsvormende kant en het leren als proces van zin- en betekenisverlening. Uiteindelijk is niemand er gelukkig mee. Maar omdat we denken dat het zo moet, houden we iets in stand waar we allemaal van weten dat het te kort doet aan de kern van het vak: opvoeden door onderwijzen. De enigen die er iets tegen kunnen doen zijn de leraren zelf. Doe er daarom iets tegen voor u niet anders meer kunt denken en handelen. En het u vergaat als de man die zei dat volgens hem het gras groen was. Maar toen twintig andere mannen vijf dagen lang, ieder uur, tegen hem zeiden dat het grijs was. Zei hij de zesde dag ook dat het gras grijs was. Toen het mooi weer werd dacht hij met heimwee aan de dagen dat er nog groen gras was om op te liggen en naar de blauwe wolkenlucht te kijken. Maar die tijd was voorbij, het groene gras was verdwenen en op grijs gras ga je niet liggen. Dus keek hij ook niet meer naar de blauwe wolkenlucht en daarmee was het slechts herinnering!

Volgende keer over de klassieke fout van hen die denken dat OGW gewoon didactiek is en niets met pedagogiek te maken heeft.

Hits: 2609
Waardeer dit blogartikel:
Posted door op in Pedagogisch denken en doen

Kalkman, B. (2011). Over opbrengsten gesproken. In Artificium special, Over opbrengsten gesproken!? (pp.14-29). Gouda: Driestar Educatief.

Samenvatting

Spreken over opbrengsten is 'hot'. Het is echter een eenzijdige en cijfermatige benadering van de pedagogische werkelijkheid. Daar komt bij dat sprake is van een grote mate van inconsistentie in begripshantering, ook door OC&W i.c. de inspectie van het onderwijs. Leerresultaten en opbrengsten worden willekeurig gebruikt en slechts economisch ingevuld. Dat leidt tot economisering van het pedagogisch domein, waardoor leraar zijn met hart ziel in de knel komt. Daarom stelt Bert voor het begrip opbrengsten te herdefiniëren, en de oorspronkelijke betekenis nieuw leven in te blazen. Opbrengst verwijst namelijk naar iets naar boven brengen of de oogst, de opbrengst van het land. En voor beide is inspanning nodig, maar anders en rijker dan de economische benadering die nu in Nederland de scholen beheerst.

Download hele artikel

©Bert Kalkman
Hits: 2927
Waardeer dit blogartikel: