Inloggen

Passie voor onderwijs

pedagogiek | onderwijskunde | entrepeneur | praktijkonderzoek | verantwoordelijke en leefbare samenleving | professionele ontwikkeling van (school)organisaties | innovatieve leeromgevingen | meer aan minder leren | strategisch beleid uitdenken en realiseren

Leidt resultaat gerichte aanpak tot middelmatigheid?

Posted door op in Persoonlijke en professionele groei
  • Font size: Larger Smaller
  • Hits: 2423
  • 0 reacties
  • Abonneer op updates
  • Afdrukken

Tijdens een recente masterclass 'Onderwijsleerprocessen' verzuchtte een van de deelnemers spontaan: 'Hoe komt het toch dat het onderwijs zo weinig aansluit bij wat onderzoek over leren laat zien? In plaats van te luisteren naar de uitkomsten van onderzoek doen we het tegenovergestelde.' Inderdaad, tot welk gedrag leidt de resultaatgerichte aanpak? Worden om 'snel' resultaat te boeken niet bijna behaviouristische aanpakken gehanteerd; input en output? Alleen al de naamgeving van bijvoorbeeld het Directe Instructiemodel spreekt wat dat betreft boekdelen.

Effect op korte termijn
Nu is er voor scholen die zwakke leerresultaten boeken niets mis mee om gebruik te maken van het Directe Instructiemodel. In bepaalde situaties heeft het zich ook als effectief bewezen. Maar wat weinig mensen zich realiseren is dat deze modellen een eenzijdige visie op leren presenteren. Het zijn modellen die de rol van de leraar erg centraal stellen met als gevolg dat het de inbreng van de leerlingen in het leerproces sterk reduceert.

Instructiegerichte aanpakken als het model voor DI zorgen op korte termijn wel voor resultaat, maar wat de meeste leraren  zich niet realiseren is dat niet alleen de rol van de leerling ingeperkt, maar dat ook het handelingsrepertoire van de leraar ingeperkt wordt.

Van resultaat naar proces
Een resultaatgerichte aanpak is immers niet gericht op het versterken van de leervaardigheden van de leerlingen, het leerproces, maar is gericht op het boeken van resultaten, het product. En met resultaten, boek je in onze door meet- en regelsystemen beheerste onderwijscultuur ook het snelst succes. Scoor je voldoende, dan ben je immers buiten beeld van de inspectie en de pers. Maar juist wanneer de basis voldoende is, is het tijd de aandacht voor het resultaat te verleggen naar de kwaliteit van het leerproces. In die zin is het terecht dat de onderwijsinspectie hier in het onderwijsverslag 2011/2012 de vinger bij legt.

Resultaten en zinvol leren
De laatste jaren zijn veel onderzoeken verschenen die ons leren wat beter en minder goed werkt in het onderwijs. Publicaties van Marzano (2008, 2011), Hattie (2009, 2012), Van der Grift (2010) en Van Tartwijk (2011) tonen aan dat leraren die zich richten op het leerproces veel grotere effecten realiseren dan leraren die voor leraargecentreerde aanpakken kiezen.

Wat de onderzoeken ons leren is dat leraren zich, mede onder druk van de resultaatgerichte cultuur, sterk richten op zaken als, rust, en orde , structuur, duidelijke opdrachten, een heldere instructie enzovoorts. En zoals gezegd met effect op de resultaten. De onderzoeken laten echter zien dat de effecten van deze aanpak op betrokkenheid en leerrendement niet bijzonder hoog zijn. Met andere woorden, er kan rust en orde in de klas zijn, de resultaten kunnen goed zijn, maar daarmee is er nog geen sprake van zinvolle leerprocessen. Leerlingen worden nog steeds niet aangesproken op hun leervermogens en zijn daarom veelal matig of zelfs slecht gemotiveerd. Het is niet voor niet dat leraren glimlachen wanneer het gaat om de effecten van wat ze doen. 'Leren om te vergeten', wordt dan spottend gezegd.

Wat te doen?
Uit alle onderzoeken blijkt dat leraren veel meer kunnen doen om de motivatie en betrokkenheid en daarmee ook het leerrendement te verbeteren. Leraren die leerlingen 'voorleren' en inzichtelijk maken hoe vraagstukken aangepakt en opgelost kunnen worden, bieden niet alleen houvast maar helpen leerlingen ook denkstrategieën te ontwikkelen. Een mooie bijkomstigheid is dat deze manier van onderwijs geven een beroep doet op het zogenaamde breinleren, waarbij de spiegelneuronen een belangrijke rol spelen. Of zo als een oud Indiaans spreekwoord zegt: 'Vertel en me ik zal vergeten. Laat me zien en ik zal herinneren. Betrek me en ik zal begrijpen.'

Tot dit principe van voorleren hoort ook de vragende houding. Een van de meest effectieve maar moeilijkste vaardigheden om eigen te maken. Leraren die leerlingen uitdagen tot kritisch en zelfstandig denken en dit combineren met dialogische onderwijsvormen waarbij de hele klas betrokken is, boeken veel succes waar het gaat om betrokkenheid en leerrendement. Het zelfde geldt voor leraren die naast feedback vooral ook feed up en feed forward geven.

Grote effecten
Wie met deze principes werkt, ziet leraren en leerlingen groeien. Ter ondersteuning een recent praktijkvoorbeeld. Een klas heeft moeite met zelfstandigheid en verantwoordelijkheid. Door middel van gesprekken en interventies in het leerproces wordt de leerlingen duidelijk hoe ze zelf een positieve invloed uit kunnen oefenen op de kwaliteit van het leerproces. Hier een kort fragment:

Lln 1: 'Als ik het goed begrijp, is het beter dat wanneer ik iets denk maar het nog niet helemaal begrijp, ik het toch zeg?'

Lln 2: 'Ja, daar help je ons ook mee. Want samen weten we meer dan alleen. En wij helpen jou dan ook weer verder.'

Lln 1: 'Okay, maar als ik het nu stuntelig doe. Wat heb je daar dan aan. Dan zit iedereen maar te wachten.'

Lk: 'Je wilt geen fouten maken?'

Lln: 'Liever niet toch?'

Lk: 'Wie heeft leren praten, lopen, zwemmen, fietsen, zonder fouten te maken?'

Er wordt gelachen in de klas. De meeste dolle ervaringen komen naar boven. Fouten maken doet immers iedereen. Een nieuwe afspraak is snel gemaakt: 'Fouten zijn welkom en we gebruiken ze om te leren hoe het anders kan.' Heel wat leerlingen halen opgelucht adem, want op school zitten en fouten maken hoorde tot nu toe niet echt bij elkaar.

Het duurt geen vijf minuten of het leerproces zet zich voort. Het klinkt simpel, maar de sfeer is anders en de betrokkenheid groter. De leerlingen genieten zichtbaar van wat hen bezig houdt. Aan de leraar de taak door de inzet van hogere orde vaardigheden de eigen kwaliteit en daarmee ook die van het leren van de leerlingen te verbeteren.

Meer weten?

Vraag naar het programma Leren met diepgang en betrokkenheid. Klik hier voor primair onderwijs of voortgezet onderwijs.

 

Literatuur

Hattie, J.A.C. (2009). Visible Learning. New York: Routledge.
Hattie, J.A.C. (2012). Visible Learning for teachers. New York: Routledge.
Marzano, R.J. (2008). Wat werkt in de klas. Vlissingen: Bazalt.
Marzano, R.J. (2011). De kunst en wetenschap van het lesgeven. Vlissingen: Bazalt.
Van der Grift, W. (2010). Ontwikkeling in de beroepsvaardigheden van leraren. Groningen: Universiteit Groningen.
Van Tartwijk, J. (2011. Van onderzoek naar onderwijs, of de kunst van toepassing. Utrecht: Universiteit Utrecht.
 

©Bert Kalkman
Waardeer dit blogartikel:

Bert is pedagoog en onderwijskundige. Zijn motto is 'leren met inzicht en begrip voor iedereen.' Wekelijks werkt hij met leidinggevenden, lerarenopleiders, leraren en leerlingen in primair-, voortgezet-en hoger onderwijs. Daarvoor was hij leraar, lerarenopleider, adviseur, directeur en lector in het hoger onderwijs. Sinds 2012 is hij eigenaar van Edu-Sign en richt hij zich op duurzame kwaliteitsverbetering van het onderwijs.

Reacties

  • Er zijn nog geen reacties gegeven. Wees de eerste die een reactie geeft

Laat uw reactie achter

Gast vrijdag 18 januari 2019